Zmiana rozmiaru tekstu

-A A +A

Grzegorz Górecki, Swoboda działalności gospodarczej w encyklice Jana Pawła II Centesimus annus

 

Wolność jednostki nie wyraża się jedynie w braku podmiotowego ograniczenia. To także swoboda działania, która może się wyrażać poprzez różnego rodzaju aktywności. Jedną z nich jest działalność gospodarcza. Często bywa ona demonizowana przez nurty lewicowe. Nawet Kościołowi próbują one błędnie przypisać nauczanie socjalistyczne w tej materii. Krytyczny stosunek do socjalizmu został przedstawiony w encyklice papieża Leona XIII Rerum Novarum. W stulecie wydania tego dokumentu Jan Paweł II omawiał i uaktualniał myśli zawarte w nim poprzez rozważania w encyklice Centesimus annus z 1991 r.

Rerum Novarum została wydana pod koniec XIX wieku. Był to czas, w którym świat osiągnął ogromny rozwój gospodarczy za sprawą kapitalizmu. Powstawały nowe fabryki, środki infrastruktury oraz następował rozwój technologiczny. Leon XII podkreśla, że dzięki temu powstały nowe pojęcia używane w gospodarce: kapitał i praca najemna. Jednocześnie wzrastała liczba ruchów społecznych, które wyznawały ideologię marksistowską, która miała zaprzeczyć ładowi społecznemu, doprowadzić do de facto zniesienia prywatnej własności środków produkcji oraz dałaby państwu monopol na tworzenie polityki gospodarczej. Papież Jan Paweł II przywołuje tę encyklikę w kontekście wydarzeń XX wieku, czyli rewolucji komunistycznej w carskiej Rosji, zimnej wojny oraz upadku komunizmu i przemian polityczno-gospodarczych z 1989 r.

Leon XIII wskazywał też na zagrożenia związane z niewłaściwymi postawami ludzkimi. Podkreślał, że wolność, która nie byłaby oparta na prawdzie staje się samowolą. Do tych słów nawiązywał polski Papież w encyklice „Centesimus annus”: „Błąd ten — jak już powiedzieliśmy — kryje się w koncepcji ludzkiej wolności oderwanej od posłuszeństwa prawdzie, a zatem również od obowiązku poszanowania praw innych ludzi. Treścią wolności staje się wówczas miłość samego siebie posunięta aż do wzgardzenia Bogiem i bliźnim, miłość, która prowadzi do bezgranicznej afirmacji własnej korzyści i nie daje się ograniczyć żadnymi nakazami sprawiedliwości”

Później powtórzył to w kontekście odbudowania postaw ludzkich po upadku komunizmu. Papież z Wadowic podkreśla, że nie jest rolą państwa kształtowanie centralnej polityki gospodarczej państwa, ale jedynie rola stabilizatora działań gospodarczych jednostek. Ma się to przejawiać w tworzeniu takiego prawa, które miałoby stymulować uczciwą konkurencję, zapobiegać złemu traktowaniu pracowników, a w szczególności niewypłacaniu im należnego wynagrodzenia. Ponadto Karol Wojtyła napomina jednostki mocniejsze działające na wolnym rynku, by nie ograniczały swobód innych jednostek, aż do ich zniewolenia.

Według polskiego papieża komunizm wyplenił w ludziach takie cnoty życia gospodarczego, jak prawdomówność, wiarygodność i pracowitość. Niewątpliwie rolą społeczeństwa miałoby być cierpliwe budowanie postaw ludzkich w tworzeniu gospodarki wolnorynkowej. Jan Paweł II jasno podkreśla, iż przyczyną niesprawności systemu gospodarki socjalistycznej był brak poszanowania dla człowieka, jako jednostki, a jedynie potraktowanie go, jako element masy ludzkiej jako klasy. Po drugie było to ograniczenie człowieka w sferze ludzkiego działania w formie inicjatywy gospodarczej. Karol Wojtyła podkreśla jasno, że rewolucja komunistyczna została zniszczona przez klasę, do której była adresowana. To, bowiem robotnicy w Polsce zrzeszeni w „Solidarności” doprowadzili do wyrwy w bloku wschodnim.

Podstawowy wniosek płynący z encykliki „Centesimus annus” to brak konfliktu między interesem społecznym oraz interesem jednostki. Dla Jana Pawła II, jako personalisty, to dobro jednostki ludzkiej było zawsze na pierwszym miejscu. Nie postrzegał jednak dobra społecznego jako zła. Przestrzegał jedynie, by nie gubić człowieka w klasowej masie jak to robią ruchy socjalistyczne. Według Papieża nie można mówić o tym, że działanie dla dobra społecznego miałoby pogorszyć sytuację jednostek.

Jan Paweł II odnosząc się do nauczania Leona XIII jasno podkreślał, że aktywność gospodarcza jest cnotą ludzką. Powinna ona być oparta na prawdzie, uczciwości, prawdomówności oraz na poszanowaniu drugiego człowieka. Papież mówi tu o postawach ludzkich i próbuje je kreować, gdyż to, oprócz nauczania Ewangelii, jest głównym zadaniem Kościoła. W stosunku do ruchów socjalistycznych i marksistowskich wyłania się krytyka w kontekście braku nastawienia na dobro jednostki i zatopienie człowieka w masie. Jan Paweł II wskazuje jasno, że celem marksizmu było również odciągnięcie człowieka od Boga. Niewątpliwie encyklika „Centesimus annus” wpisuje się w kontynuację linii katolickiej nauki społecznej, która pozytywnie wypowiada się o swobodzie działalności gospodarczej.

Ogłoszenia

Brak aktualnych ogłoszeń

Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie Wszelkie prawa zastrzeżone przez Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie 2020